สำรวจพรรณไม้

วิธีที่ดำเนินการ

วัสดุอุปกรณ์

  1. อุปกรณ์วางแปลงตัวอย่าง ได้แก่ เทปวัดระยะ เข็มทิศ หมุดเหล็ก และเครื่อง GPS
  2. อุปกรณ์ติดป้ายหมายเลขต้นไม้ ได้แก่ ป้ายหมายเลข (Tag) ค้อน ตะปู
  3. เทปวัดตัว
  4. สมุดจดบันทึก ตารางบันทึกข้อมูล เครื่องเขียน
  5. อุปกรณ์บันทึกภาพ
  6. อุปกรณ์เก็บตัวอย่างพรรณไม้ ได้แก่ กรรไกรตัดกิ่ง ไม้สอย ถุงเก็บตัวอย่าง
  7. อุปกรณ์อัดพรรณไม้แห้ง ได้แก่ แผงอัดพรรณไม้ กระดาษแข็ง กระดาษหนังสือพิมพ์
  8. หนังสือจำแนกชนิดพันธุ์ไม้ ได้แก่ คู่มือจำแนกพรรณไม้ (ก่องกานดา, 2541) ไม้ป่ายืนต้นของไทย 1 (เอื้อมพร และปณิธาน, 2547) ต้นไม้เมืองเหนือ (ไซมอน และคณะ, 2549) ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย (เต็ม, 2544) พรรณไม้ป่าลุ่มน้ำห้วยฮ่องไคร้ (คณิต และคณะ, 2553) พรรณไม้ภูฝอยลม (ปัญญา, 2552) พรรณไม้ห้วยทราย จังหวัดเพชรบุรี (เมธินี, 2552) พืชหายากของประเทศไทย (ราชันย์, 2551)
  9. อุปกรณ์วิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ เครื่องคอมพิวเตอร์ และโปรแกรมคอมพิวเตอร์

การวางแปลงตัวอย่าง

1 ทำการเลือกพื้นที่เพื่อเป็นตัวแทนในการสำรวจสังคมพืชในพื้นที่ป่าเบญจพรรณจำนวน 4 แปลง กระจายให้ครอบคลุมทั้งพื้นที่ป่าเบญจพรรณที่พบในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าป่าเขาภูหลวง
                  

2 ในแต่ละพื้นที่ตัวแทน ทำการวางแปลงขนาด 20 x 50 ตารางเมตร โดยวางแปลง     เป็นแปลงย่อยขนาด 10 x 10 ตารางเมตร จำนวน 10 แปลง และในแปลงย่อยขนาด 10 x 10 ตารางเมตร  ทำการวางแปลงขนาด 5 x 5 ตารางเมตร และ 1 x 1 ตารางเมตร รูปแบบการวางแปลงตัวอย่าง ดังแสดงในภาพที่ 3.1.1

การวางแปลงตัวอย่างเพื่อเก็บข้อมูลสังคมพืช

3 ถ้าเป็นไปได้ทำการวางแปลงยาวในแนวทิศตะวันออกตะวันตก ซึ่งแนวแกนกลางแปลงทำการฝังหมุดเหล็กทุก 10 เมตร เพื่อกำหนดให้เป็นแปลงกึ่งถาวรสำหรับการติดตามในอนาคต และบันทึก ค่าพิกัด และความสูงจากระดับน้ำทะเลที่หมุดหัวแปลงด้านทิศตะวันตกซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้น

4 กำหนดให้แปลงย่อยที่ 1-5 ในแนวทิศเหนือ รวมเป็นขนาด 10 x 50 ตารางเมตร เป็นแปลงที่เก็บข้อมูลเพื่อศึกษาโครงสร้างป่า (Profile Diagram)


5 ในแปลงย่อยขนาด 10 x 10 ตารางเมตร ทำการติดหมายเลขต้นไม้ (Tag) ที่ระดับ ความสูง 1.30 เมตรของต้นไม้ทุกต้นที่มีขนาดเส้นรอบวงตั้งแต่ 15 เซนติเมตรขึ้นไป และทำการบันทึกชนิดพันธุ์ขนาดเส้นรอบวงที่ระดับความสูง 1.30 เมตร ความสูงทั้งหมด และในแปลงย่อยที่ 1-5 ที่ต้องเก็บข้อมูลเพื่อนำไปศึกษาโครงสร้างป่า (Profile Diagram) ให้บันทึกความสูงเรือนยอด ขนาดความกว้างเรือนยอดทั้ง 4 ทิศ และค่าพิกัดต้นไม้ที่อยู่บนแปลงด้วย


6 ในแปลงย่อยขนาด 5 x 5 ตารางเมตร ทำการเก็บข้อมูลไม้หนุ่ม (Sapling) ที่มีความสูงเกิน 1.30 เมตร แต่มีขนาดเส้นรอบวงต่ำกว่า 15 เซนติเมตร บันทึกชนิดพันธุ์และนับจำนวนต้น

7 ในแปลงย่อยขนาด 1 x 1 ตารางเมตร ทำการเก็บข้อมูลลูกไม้ และไม้พื้นล่าง (Seedling) ที่มีความสูงต่ำกว่า 1.30 เมตร บันทึกชนิดพันธุ์และจำนวนต้น

8 บันทึกสภาพทั่วไปของแปลงตัวอย่าง ได้แก่ ความลาดชัน ทิศด้านลาด การปกคลุมของหิน แผ่นหิน สภาพการปกคลุมของพืชโดยทั่วไปในบริเวณใกล้เคียง

การวิเคราะห์ข้อมูล

  1. นำชนิดพันธุ์พืชที่สำรวจพบทั้งหมดมาจัดทำบัญชีรายชื่อพรรณพืชที่พบบริเวณป่าเบญจพรรณ ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าป่าเขาภูหลวงโดยอ้างอิงชื่อวิทยาศาสตร์ ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย (เต็ม, 2557)

  2. ทำการหาค่าความสำคัญ (IV) ของไม้ยืนต้น (Tree)

                                                            IV = RD + RF + RDo.

                   3 ทำการหาค่าความสำคัญ (IV) ของไม้หนุ่ม (Sapling) และกล้าไม้ (Seedling) โดยคำนวณจาก IV = RD + RF

                   4 คำนวณค่าดัชนีความหลากหลาย Shannon’s Index (Ludwig and Reynolds, 1988) จากสูตร

                   โดย     Pi        =        สัดส่วนของชนิด i ต่อจำนวนต้นทั้งหมด

                             S        =        จำนวนชนิดทั้งหมด

                             H’       =        Shannon’s Index

                   5 คำนวณหาค่าดัชนีความสม่ำเสมอ Shannon Evenness จากสูตร

                                                J’ =

                   โดย     J’        =        ค่าความสม่ำเสมอ

                             H’       =        Shannon’s Index

                             S        =        จำนวนชนิดทั้งหมด

                   6 คำนวณค่าดัชนีความคล้ายคลึง ของ Sorensen (Similarity Index) จากสูตร

                                                ISs =

                   โดย     ISs      =        ค่าดัชนีความคล้ายคลึง

                             A        =        เป็นจำนวนชนิดพันธุ์หรือค่าวัดทั้งหมดในสังคม A

                             B        =        เป็นจำนวนชนิดพันธุ์หรือค่าวัดทั้งหมดในสังคม B

                             W       =        เป็นค่าปรากฏร่วมกันทั้งในสังคม A และสังคม B

                   7 ใช้ข้อมูลจากแปลงตัวอย่างหนึ่งแปลง ทำการสร้างภาพโครงสร้างป่า (Profile Diagram) โดยเทคนิคการใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์กราฟิกช่วยในการสร้างภาพโครงสร้างป่าแสดงการซ้อนทับเรือนยอด แสดงชนิดพันธุ์ และแบ่งชั้นเรือนยอด รวมทั้งคำนวณพื้นที่ปกคลุมเรือนยอดของแต่ละชั้นเรือนยอด

ตัวอย่างการวาด Profile Diagram